1) Үш оранга эрге-шыдалдыг. 2) Мага-боду чараш-чаагай. 3) Тергиин шылгараңгай. 4) Ат-сураглыг. 5) Мерген угааныг. 6) Чүткүлдүг.

Энерел, кээргел сеткилди илереткен бурган — Авалокитешвара (санскрит). Бүгү амылыг-амытаннарже энерел кээргел сеткилдиң караа-биле көрген бурганны Арьябала дээр.

Сарыг шажынның үндезилекчизи

Дөрт шулбусту базып тилээш ал-бодунда алды онзагай шыннарлыг ийи кызыгаардан үнген тиилекчи.

Ыдыктыгларның «дөрт алыс-шынының» өөредии дээрге Будданың өөредии дыр.

Сарыг-шажынны үндезилеп тургускан ыдыктыг башкызы.

Беш, албан тамы оранынга төрүттүнер үүле: 1) Адазының амы-тынынга четкен үүле. 2) Иезиниң амы-тыныга четкен үүле. 3) Ыдыктыг Архатың амы-тыныга четкен үүле. 4) Сангханың ийи тарай чарлып чоруптарынга чылдагаан тургускан болгаш эп-найыралын үрээн үүле. 5) Будданың мага-бодундан хан төгер-деп күзелден тывылган үүле.

Утказы чаңгыс.

Очалаңдан ойталаашкын сеткилди илереткен демдек.

Үениң буураашкыны дээрге «чер былаажып» турар үе. Буураашкын беш хевирге чарлып турар: 1) Назын буураашкыны. 2) Үениң буураашкыны, 3) Сагыш–сеткил буураашкыны. 4) Амылыг-амытанның буураашкыны 5) Көрүштерниң буураашкыны.

Ыдыктыгларның «дөрт алыс-шынының» өөредии дээрге Будданың өөредии дыр.

Нүгүлдүг үүле кылбас даңгыраглар чыындылыг эртем.

1) Хирлиг угаан болгаш үүледен бүткен мага-бот шулбузу. 2) Кылык-килең, хандыкшыл, мугулай угааның шулбузу. 3) Өлүм ээзиниң шулбузу. 4) Амылыг-амыттан бүрүзүнүң үүлезинден тывылган шулбус.

Сеткил иштинде үш дайызын: Кылык килең, хандыкшыл, мугулай угааны адырып арыглаары.

Алыс-шынның өөредии. Чүвениң алыс-бойдузун туткан шынарны дхарма дээр.

Утказы чаңгыс.

Бурган-сагыызыннарга аъш-чем дээжизин өргүүр сава.

Чажыт тантра ёзулалында, дамчыдылгалыг айызын четтирериниң бертинде бурганнар баарынга даңгыракты бээри. Даңгыракты согыыр болза илби-шиди боттаныр, сагывас болза боттанмас.

Будданың дөрт мага-бодунуң бирээзи болур… — Будданың сагыш-сеткилинде мугулай угаанның хир-чам чок чоруу. (Нарын, ханы уткалыг сөс).

Алыс-шынның өөредии. Чүвениң алыс-бойдузун туткан шынарны дхарма дээр.

Үш кудукку төрүмел болгаш очалаңдан камгалакчы.

Тамы ораны, аш- мирит ораны, адыг-уузун амыттанар ораннары.

Будда башкының өөредииниң ачызында амылыглар, кудукку ораннардан камгалалдыг болур, утка.

Үениң эң-не узун хемчээли.

1000 Буддаларның 5 дугаары. Бо буянныгларның кальпазында чаларап келген болгаш келир муң будданың иштинден дараазында беш дугаар будда кылдыр чаларап келир бодхисаттва болур. Амгы үеде, өөрүшкүнүң оранында саадап олурар, келир үеде кижилерниң назы-хары сезен муң турар аппарган үеде моорлап келир.

Чырыткы(бурган) деңнелинче орук.

Кажыыдал оранындан хосталга болгаш «сагыш сеткилдин долу аас-кежии».

Гуру башкымдан авырал камгалалды диледим.

Хилинчек-човулаңның үнген дөзү дээрге нүгүл. Нагарджуна башкының «Эртине эреге»-деп номунда бижээни ёзугаар кылык-килең, хандыкшыл, мугулай угаан-биле кылдынган кылдыныг бүрүзү нүгүл болур.

Эгези чок төрүмелдер дургузунда кылын уйгудан отуп келири. Өндүр оттуушкун. Мугулай угааның дүжүнден оттуру.

Будда башкы, Дхарма өөредииниң күчүзү-биле амылыгларның иштики делегейи болур сагыш-сеткилин оожургадыры.

Очалаңның кол алды ораны болгаштың адырланып чоруй барган муң-муң ораннары.

► Мага-боттуң үш нүгүлү: 1) Амы-тын узер. 2) Оор чорук. 3) Самыын садар чорук. ► Аас-дылдың дөрт нүгүлү: 1) Меге. 2) Хоп. 3) Каржы сөс. 4) Хоозун чугаа. ► Сагыш-сеткилдиң үш нүгүлү: 1) Хора-сеткил. 2) Алыскак-чискек сеткил. 3) Меге үзел-бодал.

Будда Шакьямуни башкының чажыт тантра өөредииниң тудукчузу — Ваджрапани (санскрит).

Будда башкының өөредиин доозазы-биле өөренип, шиңгээткештиң, утказын боттандыргаш өскелерге частырыг чокка өөредип шыдаар кижини ынча дээр.

Алыс-шынның күжү-биле аас-кежикти чедип алган Бууда.

Дагларның хааны.

Үш ховар дээди эртинелериниң баарынга багай чаңчылдардан ойталап тур мен, эки чаңчылдарны сагыыйн деп даңгыраглаарга «сагыл» дээр. Сагылдың үш хевири бар: 1) Виная сагылы. 2) Бодхиссатваның сагылы. 3) Тантраның сагылы.

Өртемчейниң сес сорулгазы: 1) Бай болуксап турар. 2) Ядыы болуксавайн турар. 3) Чылыг-чымчак сөстер дыңнаксаар. 4) Каржы сөс дыңнаксавайн турар. 5) Мактал күзеп турар. 6) Бактаашкын күзевейн турар. 7) Аас-кежик күзеп турар. 8) Хилинчек-човулаң күзевейн турар.

Ортаакы орук-биле өндүр-бедик чырыткы деңнелинче чалараан.

Амылыг амытанның сагыш-сеткилин томаарткаш, хосталганың оруунче удуртуп, баштаан.

Үш агым-биле тургустунган арыглаашкынның кезээ: 1) Будда Шакьямуни башкыга тейлээриниң кезээ. 2) Судур номчуурунуң кезээ. 3) Буяннарын бурган деңнелинче өргүп, йөрээл салырының кезээ. Бо судур-биле мөзү бүдүш арыглаар.

1) Мөзү-бүдүш өөредии. 2) Даян-бүдээл өөредии. 3) Мерген угаан өөредии.

1) Күзелдер ораны. 2) Хевирлер ораны, 3) Хевир чок оран.

Будда, Дхарма, Саңха.

Угаан хиринден арыг. Кылык-килең, хандыкшыл, мугулай угаандан арыг болуру.

Очалаң-сансарадан хосталыры.

кылык килең, хандыкшыл, мугулай.

Ыдыктыг башкылардан чайыналып үнген херелдер амылыг-амыттаннарның бүгү-ле хир-чамын арыглаар күчүлүг.

Мерген угаан-биле мугулай угааның дүмбей-караңгызын чырыдарын илереткен. Бурган-сагыызын овур хевиринге өргүүр чырык.

Мерген угааны илереткен бурган — Манджушри(санкскрит). Ал-бодунда кадыг аажы-чаңын чымчаткаш, амылыг-амытаннарга алдан янзы аялга-биле өөредилгени өөреткен бурганны Чамыяң дээр.

Бүгү-ле амылыгларны ылгал чокка көөр, хөөнге хамаарылгалыг сеткил.

Кандыг-даа амылыг-амытанның эрткен чурттап чораан чуртталгаларының эгези чок.

(1 дуг. утка) Будда башкының үш сава өөредии Абхидхарма, Виная, Сутра. (2 дуг. утка) Сезен дөрт муң өөредигниң чыындылары.